Ấm Tử Sa Ngư

Tác phẩm: Ngư 渔 - Nghệ nhân: Trần Học Văn.

Chất đất: Lão đoàn nê - Dung tích: 150cc.

Theo chính lời của Đường Bân Kiệt, sở dĩ đặt tên “Ngư” là bởi hình ảnh ấy gợi lại một ký ức tập thể của nhân loại. Thực chất đó là biểu tượng của một phương thức sinh tồn mang tính cộng tác từ thời nguyên sơ. Trong nghệ thuật gốm cổ, đề tài đánh cá cũng là một trong những hoa văn trang trí xuất hiện nhiều nhất. Nó gần gũi với đời sống, mộc mạc mà chân thực, đồng thời cũng là một ký hiệu quan trọng nằm sâu trong tầng ký ức nguyên thủy chung của con người.

Xuất phát từ niềm say mê kỹ pháp Bàn Trúc (盘筑), cũng như sự kính trọng và tri ân đối với cố lão sư Đường Bân Kiệt, nghệ nhân Trần Học Văn đã dành nhiều năm nghiền ngẫm các tác phẩm thuộc hệ “Bàn Trúc” của ông. Trong quá trình ấy, không chỉ kỹ thuật tạo hình được luyện tập và tích lũy, mà cả tinh thần thẩm mỹ ẩn chứa trong từng tác phẩm cũng dần được cảm nhận và lĩnh hội. Dẫu việc tái hiện lại nguyên tác “Ngư” tất nhiên khó có thể đạt đến tầm vóc của bậc tiền bối nhưng bằng sự kiên trì tác phẩm vẫn phần nào truyền tải được khí chất mộc phác và hơi thở đặc trưng của kỹ pháp Bàn Trúc. Đây vì thế không chỉ là một sự mô phỏng hình thức mà còn là một cách đối thoại với tinh thần sáng tác của tiền nhân, để từ đó tiếp nối và gìn giữ một mạch nguồn thẩm mỹ đặc biệt trong nghệ thuật Tử Sa.

Tác phẩm này mang lại cảm giác phản phác quy chân, khí chất cổ sơ, chất phác phảng phất nét tự nhiên. Trên thân ấm những biến hóa mơ hồ chính là vân lý đặc thù do kỹ pháp bàn trúc (盘筑法) để lại. Trong cái bất quy tắc lại tự nhiên hình thành một kết cấu đầy sinh khí.

Từ chiếc nắp miệng hình vò đặc trưng, đường nét tròn dần chuyển hóa mở rộng xuống phần đáy thành một dáng bình vại cổ điển. Miệng ấm mở rộng hơi vươn ra ngoài, trong khi viền nắp lại thu vào kín đáo. Trang trí được tiết chế đến mức tối giản chỉ tại vai ấm và núm nắp, nghệ nhân dùng lối khắc họa mang tính khái quát cao để biểu đạt kết cấu của ngư cụ, gợi nên thần thái của đồ gốm cổ mà không cần nhiều chi tiết.

Chất đất sử dụng là lão đoàn nê thượng hạng. Nhìn xa hay nhìn gần đều thấy đất nhuận, nung thành màu hạt dẻ thâm trầm. Khi ánh sáng chiếu vào, những hạt khoáng cộng sinh ẩn hiện trong bề mặt lốm đốm, vừa lấp lánh vừa phảng phất chất cảm gốm cổ. Khi đặt ấm trong lòng bàn tay, cảm nhận rõ hơi ấm của đất nung hòa cùng độ nhuận của bề mặt tạo nên xúc cảm vô cùng dễ chịu.

Phần vòi và quai tạo nên một không gian hư – thực tương sinh, khí mạch thông suốt và liên kết tự nhiên. Khi rót nước, dòng trà tuôn thành trụ thẳng, lưu chuyển mượt mà. Có thể nói tác phẩm đạt được sự cân bằng hiếm có giữa tính thực dụng và giá trị thẩm mỹ, dung hòa giữa tinh thần cổ phác và ngôn ngữ tạo hình đương đại.

“授人以鱼，不如授人以渔”

Cho người một con cá, chi bằng dạy họ cách đánh cá.

Điều mà tác giả trình bày không chỉ là hình tướng của một tác phẩm mà còn là một lời gợi mở khiến người thưởng lãm lặng lẽ bước vào sự suy tưởng sâu xa của chính mình.

Video chế tác của Trần Học Văn :https://vt.tiktok.com/ZSmoD53g2/